Wyniki dotychczas przeprowadzonych badań sugerowały, że stosowanie przerywanego postu (ang. Intermittent fasting, IF) przyczynia się do korzystnych zmian w szeregu parametrów metabolicznych w związku z ubytkiem masy ciał a niekoniecznie ze specjalnymi właściwościami IF (1, 2, 3, 4). W niedawno przeprowadzonym badaniu postanowiono sprawdzić czy jedna z odmian IF a mianowicie konsumpcja w oknie ograniczonym czasowo (ang. Time-Restricted Feeding, TRF) ma korzystny wpływ na parametry metaboliczne niezależnie od spożycia energii i ubytku masy ciała (5).

Zdjęcie: fotolia.com

Ciekawe jest, że badacze w swoich hipotezach nie przewidywali, że zastosowanie TRF przyniesie pozytywne efekty w związku ze skróceniem okna konsumpcji i wydłużeniem okna postu. Pozytywnych efektów upatrywali natomiast w związku z umiejscowieniem spożywanych posiłków we wczesnych godzinach w ciągu dnia. W praktyce uczestnicy w grupie interwencyjnej spożywali posiłki jedynie w 6-godzinnym oknie konsumpcji, ze zwróceniem uwagi, żeby kolacja była spożywana przed 15:00, stąd też nazwa early Time-Restricted Feeding, eTRF.

Uczestnicy (mężczyźni mający nadwagę i stan przedcukrzycowy – wiek: 56 ± 9 lat; BMI = 32,2 ± 4,4 kg/m2; stężenie glukozy na czczo: 102 ± 9 mg/dL; stężenie insuliny na czczo: 25,1 ± 14,5 mU/L) zostali przydzieleni do jednej z dwóch grup:

– eTRF (spożywająca 3 posiłki w 6-godzinnym oknie; śniadanie w godzinach 6:30 – 8:30, kolacja przed 15:00)

– kontrolna (spożywająca 3 posiłki w 12-godzinnym oknie konsumpcji od 8:00 do 20:00)

Badanie zostało przeprowadzone w układzie naprzemiennym (cross-over).

Wszystkie posiłki dla uczestników były przygotowane w laboratoryjnej kuchni, co stanowi dużą zaletę omawianego badania. Kaloryczność diety została ustalona indywidualnie dla każdego z uczestników, tak by uczestnicy spożywali ilości energii zgodne zapotrzebowaniem. Proporcje makroskładników w obu grupach były typowe dla diety zachodniej (15%, 50% i 35%, odpowiednio dla białek, węglowodanów i tłuszczów). W menu pojawiło się sporo produktów o wysokim stopniu przetworzenia, co warto mieć na uwadze przy interpretacji wyników. Pięciodniowe menu.

Do badania przystąpiło jedynie 12 mężczyzn a ostatecznie ukończyło badanie 8 mężczyzn, co można uznać za wadę. Warte podkreślenia jest, że chęć wzięcia udziału w badaniu wstępnie wyraziły 934 osoby. Większość z tych osób została wykluczona jeszcze przed rozpoczęciem badania w związku z brakiem możliwości spożywania posiłków pod nadzorem, co stanowiło warunek uczestnictwa.

Co wykazano:

Po 5 tygodniach w przypadku uczestników stosujących eTRF odnotowano istotne zmniejszenie stężenia insuliny na czczo oraz podczas testu obciążenia glukozą (OGTT) w 60 i 90 minucie. W przypadku uczestników stosujących eTRF odnotowano również poprawę zdolności sekrecyjnych komórek beta i poprawę wrażliwości insulinowej. Dodatkowo stwierdzono u nich zmniejszenie skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi odpowiednio o 11 ± 4 mm Hg i 10 ± 4 mm Hg oraz zmniejszenie stężenia jednego z markerów stresu oksydacyjnego – 8-izoprostanu.

Przestrzeganie eTRF przyczyniło się do istotnego zwiększenia stężenia triglicerydów i cholesterolu całkowitego, odpowiednio o 57 ± 13 mg/dL i 13 ± 5 mg/dL. W przypadku uczestników stosujących eTRF odnotowano również zmniejszenie apetytu w godzinach wieczornych.

Graphical Abstract

Wnioski/zastosowanie:

Przestrzeganie eTRF przyczyniło się do poprawy szeregu parametrów metabolicznych. Wprawdzie w grupie eTRF wystąpił ubytek masy ciała, ale był on zbliżony do uzyskanego w grupie kontrolnej (−1,4 ± 1,3 kg vs. −1,0 ± 1,1 kg), co sugeruje, że przestrzeganie eTRF przynosi pozytywne efekty niezależnie od podaży energii i ubytku masy ciała.  

Badacze zwrócili uwagę, że wpływ na uzyskane wyniki mógł mieć fakt, że w przypadku uczestników stosujących eTRF pomiary zostały wykonane po 18 godzinach postu. Z kolei w grupie kontrolnej tradycyjnie po 12 godzinach. Ten aspekt wymaga skorygowania w przyszłych badaniach, gdyż według badaczy mógł on mieć związek z odnotowanym zwiększeniem stężenia triglicerydów i cholesterolu całkowitego w grupie eTRF.

Zaskakujące jest, że w grupie eTRF odnotowano tak znaczące zmniejszenie skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi zaledwie po 5 tygodniach. Autorzy badania zwrócili uwagę, że uzyskanie podobnych efektów jest możliwe dzięki zastosowaniu leków na nadciśnienie, takich jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ang. angiotensin-converting-enzyme inhibitors, ACEI).

Za ciekawe uznałbym, że według raportów uczestników przystosowanie się do harmonogramu eTRF zajęło im średnio 12 ± 10 dni (zakres: 2–35 dni). Dodatkowo uczestnicy raportowali, że większe wyzwanie stanowiło dla nich spożywanie wszystkich posiłków w krótkim 6-godzinnym oknie niż 18-godzinny post. Zdaniem uczestników spożywanie posiłków w oknie trwającym 7,8 ± 1,8 h (zakres: 4–10 h) stanowi rozsądną opcję dla większości ludzi. Na koniec badania na podstawie subiektywnych doświadczeń 7 z 8 uczestników było gotowych spożywać kolację wcześniej.

Osobiście chętnie zobaczyłbym wyniki badania porównującego wpływ umiejscowienia okna konsumpcji we wczesnych i późnych godzinach w ciągu dnia, co pozwoliłoby rozstrzygnąć, czy korzystne efekty odnotowane w przedstawionym badaniu miały związek ze skróceniem okna konsumpcji i wydłużeniem okna postu, czy może jednak wynikały z umiejscowienia posiłków we wczesnych godzinach w ciągu dnia.  Chętnie również zobaczyłbym wyniki badania o podobnej metodologii z udziałem kobiet.

Na koniec podkreślę, że w badaniu wzięli udział mężczyźni mający nadwagę i stan przedcukrzycowy, utrzymujący niską aktywność fizyczną. Dlatego wniosków płynących z tego badania nie należy bezpośrednio przekładać na osoby szczupłe i/lub utrzymujące wysoką aktywność fizyczną.

Autor: Dr Łukasz Kowalski 

Jeśli podobają Ci się moje analizy badań i sądzisz, że moja wiedza może być dla Ciebie przydatna to zapraszam do udziału w moich szkoleniach „Żywienie kobiet aktywnych” oraz do zapoznania się z zakładką Coaching.

1) Halberg i wsp. 2005. Effect of intermittent fasting and refeeding on insulin action in healthy men. J. Appl. Physiol. 99: 2128–2136.

2) Soeters i wsp. 2009. Intermittent fasting does not affect whole-body glucose, lipid, or protein metabolism. Am. J. Clin. Nutr. 90: 1244–1251.

3) Harvie i wsp. 2011. The effects of intermittent or continuous energy restriction on weight loss and metabolic disease risk markers: a randomized trial in young overweight women. Int. J. Obes. 35: 714–727.

4) Trepanowski i wsp. 2017. Effect of alternate-day fasting on weight loss, weight maintenance, and cardioprotection among metabolically healthy obese adults: a randomized clinical trial. JAMA Intern. Med. 177: 930–938.

5) Sutton i wsp. (2018). Early Time-Restricted Feeding Improves Insulin Sensitivity, Blood Pressure, and Oxidative Stress Even without Weight Loss in Men with Prediabetes. Cell Metab. 27:1212-1221.